Các phòng ban tài chính đang tiếp nhận trí tuệ nhân tạo (AI) với tốc độ chưa từng có, tuy nhiên, chưa đến một trong năm đội ngũ mang lại lợi nhuận có thể đo lường được từ các khoản đầu tư AI của họ. Điều gì đang gây ra sự đứt đoạn giữa việc ứng dụng và kết quả này?
Trong một tập gần đây của podcast “Human Capital Gains” (Tạm dịch: Lợi ích từ Vốn nhân lực), Gary Lamach đã trò chuyện với Tom Hood, Phó Chủ tịch điều hành về gắn kết kinh doanh và tăng trưởng của AICPA, để khám phá các rào cản quan trọng đang ngăn cản các đội ngũ tài chính khai thác được toàn bộ tiềm năng của AI.
Là một trong 100 người có ảnh hưởng nhất trong ngành kế toán theo tạp chí Accounting Today, Hood mang đến kinh nghiệm hàng thập kỷ giúp các chuyên gia tài chính định hướng những thay đổi về công nghệ. Những hiểu biết sâu sắc của ông tiết lộ rằng việc triển khai AI thành công đòi hỏi phải chọn đúng công cụ và chuẩn bị nguồn nhân lực sẵn sàng cho sự thay đổi.
Tại sao các đội ngũ tài chính chống lại việc triển khai AI
Theo Hood, trở ngại lớn nhất đối với việc ứng dụng AI trong lĩnh vực tài chính mang tính tâm lý chứ không phải kỹ thuật. Hood giải thích: “Phần lớn nhất là vấn đề về tư duy. Khi AI được giới thiệu, có rất nhiều người làm tài chính lo lắng về việc… liệu ‘công nghệ này có thay thế công việc của tôi không?'”
Sự phản kháng dựa trên nỗi sợ hãi này tạo ra một lời tiên tri tự ứng nghiệm. Nếu không có bối cảnh và sự chuẩn bị thích hợp, các chuyên gia tài chính thường “đi chậm” (slow walk) mọi thay đổi công nghệ, bất kể những lợi ích tiềm năng của nó.
Giải pháp nằm ở việc chủ động giải quyết những mối quan tâm này thông qua điều mà Hood gọi là “góc nhìn từ bên ngoài”
Sức mạnh của bối cảnh bên ngoài
Đội ngũ của Hood đã phát triển một bài thuyết trình có tên “Lướt sóng Thay đổi” (“Riding the Waves of Change”), dựa trên triết lý của nhà triết học John Kabat-Zinn: “Bạn không thể ngăn cản những con sóng, nhưng bạn có thể học cách lướt sóng.” Phương pháp tiếp cận này cung cấp cho các đội ngũ tài chính những xu hướng ngành và nghiên cứu giúp họ hiểu thay đổi là cơ hội chứ không phải mối đe dọa.
Hood nhận định: “[Hầu hết các đội ngũ tài chính] không có góc nhìn từ bên ngoài về thế giới. Vì vậy, khi lãnh đạo nội bộ nói rằng chúng ta sẽ bắt đầu sử dụng AI, họ phản ứng: ‘Ôi Chúa ơi, họ đang nhắm vào công việc của tôi.'”
Kết quả đã chứng minh thành công rõ ràng. Đội ngũ của Hood đã thực hiện khoảng 50 bài thuyết trình, với hơn 40 bài tạo ra những thay đổi đáng kể trong thái độ của đội ngũ và thúc đẩy nhanh chóng hành trình thay đổi.
Quy tắc 80/20: con người quan trọng hơn công nghệ
Hood đã tham chiếu nghiên cứu đột phá mà ông thực hiện với KPMG, tiết lộ một hiểu biết quan trọng: thành công phụ thuộc 80% vào con người và chỉ 20% vào công cụ. Trong số 80% đó, khoảng 36% là về tư duy, tiếp theo là phát triển bộ kỹ năng (skillset).
Hood giải thích: “Nếu bạn bắt đầu bằng cách giúp mọi người có tư duy phát triển, sau đó bắt đầu nâng cao các loại kỹ năng họ cần để triển khai AI đúng cách, họ sẽ tin tưởng rằng bạn thực sự đang cố gắng nâng cấp kỹ năng cho họ.” Phương pháp tiếp cận này bao gồm khoảng 60% các yếu tố thành công.
Khung tư duy, bộ kỹ năng, bộ công cụ
Nhiều tổ chức tiếp cận việc triển khai AI theo trình tự ngược, bắt đầu bằng công cụ và cố gắng đạt được lợi tức đầu tư (ROI). Hood ủng hộ một trình tự khác:
- Tư duy (Mindset): Thiết lập một quan điểm định hướng tăng trưởng.
- Bộ kỹ năng (Skillset): Phát triển các năng lực cần thiết.
- Bộ công cụ (Toolset): Triển khai các giải pháp công nghệ.
Khung này đảm bảo rằng các đội ngũ được chuẩn bị để tận dụng AI một cách hiệu quả thay vì chống lại nó.
Vai trò đang phát triển của CFO trong việc triển khai AI
COVID-19 đã mở rộng đáng kể vai trò của CFO hiện đại. Hood đã quan sát sự thay đổi này một cách trực tiếp tại Hội nghị CFO Gartner gần đây, nơi 3.000 CFO đã thể hiện sự tiến hóa của họ từ những người quản lý tài chính truyền thống sang những đối tác kinh doanh chiến lược.
“Các CFO đã phải nâng cao kỹ năng và đào tạo lại, cũng như suy nghĩ khác đi về vai trò của mình,” Hood lưu ý. “Họ giờ đây giống như một người đồng lái của doanh nghiệp bên cạnh CEO.” Nhiệm vụ mở rộng này bao gồm:
- Lập kế hoạch chiến lược và dự báo.
- Lãnh đạo chuyển đổi số.
- Hợp tác liên chức năng.
- Triển khai phân tích dự đoán.
Hiệu ứng Ripple trong tài chính
Sự tiến hóa của CFO kéo toàn bộ tổ chức tài chính lên cao. Các kiểm soát viên, chuyên gia FP&A và các thành viên khác trong đội ngũ tài chính phải nâng cao kỹ năng tương ứng để hỗ trợ vai trò chiến lược mở rộng của CFO. Hood lưu ý rằng “cách số một để vào văn phòng CEO hiện nay là CFO,” nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược ngày càng tăng của nghề này.
Mô hình chuyên nghiệp hình chữ T dành cho nhóm tài chính
Mô hình chuyên nghiệp hình chữ T của Hood giải quyết nhu cầu của các chuyên gia tài chính trong việc phát triển cả chuyên môn kỹ thuật sâu rộng lẫn các kỹ năng đa chức năng rộng. Mô hình này bao gồm:
Thanh dọc: Kiến thức kỹ thuật sâu sắc
- Phân tích tài chính và kế toán nâng cao.
- Chuyên môn về hệ thống dữ liệu (ERP, CRM, hệ thống tài chính).
- Tuân thủ và kiểm soát quy định.
Thanh ngang: Kỹ năng vượt qua ranh giới
- Tư duy chiến lược và phản biện.
- Giao tiếp và kể chuyện.
- Hợp tác giữa các bộ phận kinh doanh.
- Nhạy bén trong kinh doanh và hiểu biết về mô hình.
- Nhanh nhẹn và thích ứng.
“Bạn lấy mảng kiến thức chuyên sâu về kế toán và dữ liệu kỹ thuật đó và thêm một thanh chắn ranh giới ở phía trên”, Hood giải thích. Sự kết hợp này cho phép các chuyên gia tài chính hoạt động như những đối tác kinh doanh thực thụ chứ không chỉ là những người tính toán số liệu.
Thay đổi do nhân viên lãnh đạo: Trao quyền cho sự đổi mới từ gốc rễ
Các tổ chức thành công trao quyền cho nhân viên thúc đẩy thay đổi thay vì áp đặt các yêu cầu AI từ trên xuống. Hood chia sẻ ví dụ về một giám đốc tài chính đã áp dụng phương pháp “cá mập” (shark tank) cho đổi mới AI, kết quả là hơn 300 ý tưởng, vượt xa kỳ vọng ROI ban đầu của họ.
Hood giải thích: “Khi họ biết rằng chúng tôi có thể bắt đầu loại bỏ những công việc nặng nhọc mà họ phải làm hàng ngày, đột nhiên họ lại nói: ‘Tôi có thể loại bỏ những thứ đó được không? Vậy là tôi sẽ dốc toàn lực rồi'”. Cách tiếp cận này hiệu quả vì nó giải quyết được những vấn đề thực tế, đồng thời trao quyền cho nhân viên trở thành người kiến tạo giải pháp.
Phương pháp tiếp cận thí điểm đầu tiên
Các tổ chức thành công triển khai các chương trình thí điểm nhỏ để kiểm tra và tinh chỉnh các ứng dụng AI thay vì triển khai theo kiểu “vụ nổ lớn”. Phương pháp này cho phép các nhóm:
- Kiểm tra áp lực ý tưởng trong môi trường rủi ro thấp.
- Xây dựng sự tự tin thông qua những thành công ban đầu.
- Mở rộng quy mô triển khai thành công dần dần.
- Duy trì sự giám sát và kiểm soát của con người.
Kỹ năng thiết yếu cho tác động kinh doanh
Khi được hỏi về những kỹ năng quan trọng nhất đối với tác động kinh doanh, Hood đã xác định ba lĩnh vực chính: Chứng chỉ Chuyên môn:
- Chứng chỉ CGMA (Kế toán Quản trị Công chứng Toàn cầu) tập trung vào các tình huống thực tế thay vì bài kiểm tra trắc nghiệm truyền thống. Phương pháp này phát triển tư duy chiến lược cùng với năng lực chuyên môn.
- Tư duy Chiến lược và Phản biện: “Tư duy chiến lược và phản biện luôn là ưu tiên hàng đầu, bất kể chúng tôi khảo sát ai”, Hood nhấn mạnh. Kỹ năng này cho phép các chuyên gia tài chính chủ động phân tích dữ liệu và cung cấp những hiểu biết có tầm nhìn xa cho các nhà lãnh đạo doanh nghiệp.
- Kể chuyện và Giao tiếp: Các chuyên gia tài chính hiện đại phải chuyển đổi dữ liệu tài chính phức tạp thành những câu chuyện hấp dẫn cho các bên liên quan phi tài chính. Kỹ năng này thu hẹp khoảng cách giữa chuyên môn kỹ thuật và tác động kinh doanh.
Kết luận
Các nhà lãnh đạo tài chính có thể đạt được việc triển khai AI thành công bằng cách làm nhiều hơn là chỉ chọn công nghệ phù hợp. Các tổ chức phải thay đổi cách tiếp cận quản lý thay đổi, bắt đầu từ việc phát triển tư duy và kỹ năng trước khi giới thiệu các công cụ mới.
Những hiểu biết của Tom Hood cho thấy rằng các đội ngũ tài chính thành công nhất là những đội ngũ xem AI như một cơ hội để phát triển chứ không phải là một mối đe dọa đối với sự an toàn trong công việc. Bằng cách tập trung vào việc nâng cao kỹ năng, trao quyền cho đổi mới do nhân viên dẫn dắt và phát triển các chuyên gia hình chữ T, các tổ chức tài chính có thể định vị mình để áp dụng AI và tận dụng nó cho tác động kinh doanh có ý nghĩa.
Các đội ngũ tài chính có thể thu hẹp khoảng cách giữa chuyên môn kỹ thuật và quan hệ đối tác kinh doanh chiến lược sẽ sở hữu tương lai. Những ai nắm vững sự cân bằng này sẽ sống sót qua cuộc cách mạng AI và dẫn dắt nó.
